Ostrowite. Pogoda nas nie rozpieszcza.

Tegoroczny sezon letni w Ostrowitem rozpoczęliśmy z tygodniowym opóźnieniem. Zwykle startowaliśmy w okolicach 15 sierpnia, tym razem początek prac miał miejsce 21 sierpnia. Przyczyną opóźnienia była oczywiście nawałnica, która zniszczyła okolicę i zablokowała możliwość korzystania ze Stacji w Białych Błotach. Ostatecznie, dzięki pomocy gminy Chojnice, udało się zainstalować ekspedycję w mieszkaniu, opodal świetlicy wiejskiej w Kruszce. Dziękujemy pracownikom gminy Chojnice i sołtysowi Kruszki za pomoc. Bez niej rozpoczęcie badań w tym roku byłoby niemożliwe.

Intensywne deszcze oraz tragiczna nawałnica zamieniły pole pana Zenona w bagno. Badania w tym miejscu prowadzę od 2008 roku i nie pamiętam by kiedykolwiek było tutaj tak mokro. Pierwszego dnia, na dzień dobry, zakopał się tu Land Rover. Zawisł na ramie, do połowy osi kół pogrążony w błotnistej, gliniastej ziemi. Konieczna była interwencja traktora. Sam traktor musiał ostrożnie wybierać przejazd. Kilka dni później zakopał się tu kombajn…

Prace rozpoczęliśmy od ręcznego odhumusowania. Niestety – stan pola i dróg dojazdowych powodował, że nawet wjazd koparką mógłby zakończyć się ugrzęźnięciem. Sama maszyna zaangażowana nadal była w akcje sprzątania po nawałnicy, a jej właściciel, zawalony robotą, nie odbierał początkowo telefonów. Ostatecznie koparka dojechała do nas dopiero kilka dni później, poszerzając całkiem już spory wykop.

Nasza praca pierwszego dnia nie trwała długo. Po południu spadł deszcz tak intensywny, że musieliśmy skapitulować. Przemokło wszystko, aż do bielizny.

Pogoda dawała nam się we znaki także w kolejnych dniach. Właściwie codziennie padało. Kontynuowaliśmy jednak pracę odsłaniając pierwsze obiekty. Tuż obok trwa montaż namiotu, który miał nas uniezależnić od kaprysów aury.

Wszystko odbywa się na tle zabudowań gospodarstwa pana Zenona. Dachy budynków gospodarczych nadal przykryte są folią. W tym przypadku wiatr zerwał dach ze stodoły sąsiada. Dach przeleciał kilka metrów uderzając w stodołę i obórkę pana Zenona.

Namiot pomógł, choć nie załatwił wszystkich problemów. Wykop jest bowiem znacznie obszerniejszy. Samo zabezpieczenie namiotu przed wiatrem wymagało zakupu kilku dużych, metalowych kotw. Oryginalne, wkręcane szpilki, nie trzymały się wystarczająco mocno rozmokniętego gruntu.

Praca w odsłoniętej części wykopu. Planujemy przenieść namiot by przykryć duże obiekty, które tutaj znaleźliśmy. najpierw jednak trzeba oczyścić przedpole, eksplorując dziesiątki małych jam posłupowych, które objawiły się w olbrzymich ilościach.

Bohaterowie ostatnich dni… Są ich całe rzędy. Zwykle grupują się parami i… tworzą zarys dużego prostokąta. Prostokąt ma 5,4 m szerokości. W wykopie zarejestrowaliśmy jego część, długości około 8 m. Na obwodzie prostokąta jamy są mniejsze, w większości ułożone parami. Wewnątrz znajdują się większe jamy, wydzielające trzy nawy, szerokości około 1,8 m każda. Wszystko razem to zarys dużego, słupowego domu, charakterystycznego dla okresu rzymskiego.

Roboczy plan przedstawiający relikty długiego domu. Niebieskim kolorem zaznaczone są wykopy z lat 2014-2015, szary jest nasz obecny wykop. Ciemno szare są jamy posłupowe łączone z domem (+ dwie jamy zapewne z tego samego okresu). Kolorem „łosiowym” zaznaczone są inne obiekty (w tym o średniowiecznej chronologii).

Mimo, że mamy dopiero początek września, pogoda jest zupełnie listopadowa. Zimno, temperatury to w najlepszym układzie kilkanaście stopni. Deszcz pada niemal codziennie. Dzisiaj leje. Padało przez całą noc i pół wczorajszego dnia. Musieliśmy dzisiaj zrezygnować z wyjazdu na wykop. Do tego wszystkiego zepsuł się mój aparat fotograficzny. Całe szczęście, dzięki grantowi NCN, mogłem kupić nowy, który szczęśliwie jeszcze działa. Powyżej macie jedno z ostatnich zdjęć zrobionych starą kamerą. Ciekawe czy przyczyną była awaria elektroniki spowodowana wilgotnością?

Reklamy

Krajobraz po katastrofie 2

Po nawałnicy mieszkańcy Lotynia doprowadzają swoją wieś do użytku i porządku. Życie powoli wraca do normalności, ale nadal wiele jest do zrobienia. Zdjęcia zrobione były kilka dni temu.W czasie nawałnicy na podwórku u Łukasza wylądował fragment domu sąsiadów. Po drodze wykopał grządkę marchewek, nieco buraczków i uszkodził trochę kwiatów. Nadszedł czas na usunięcie szczątków.

W międzyczasie do Lotynia docierała pomoc od setek osób dobrej woli. W imieniu jakiejś organizacji religijnej pewien człowiek przywiózł nową piłę spalinową. Małżeństwo prywatnym samochodem dostarczyło komplet ochraniaczy na uszy i twarz dla pilarzy. Dochodziła woda (jest jej już dużo – jeśli nadal chcecie pomóc, nie przywoźcie wody!!!), żywność, obuwie, ubrania. Ktoś przywiózł super profesjonalną piłę spalinową. Nie mógł sobie pozwolić by ją ofiarować, ale wypożyczył na kilka dni. Stacje benzynowe w okolicy dawały paliwo. Ludzie przywozili całe baniaki benzyny do agregatów i pił. Ktoś dostarczył łańcuchy, ktoś inny olej do pilarek. Członkowie klubów off-roadowych pomagali dowozić paliwo i niezbędne produkty, przedmioty, narzędzia, co szczególnie ważne było w przypadku ekip operujących w trudnym terenie.

W parku podworskim w Lotyniu wichura połamała wielkie, ponadstuletnie drzewa.

W akcji usuwania połamanych i stwarzających zagrożenie drzew wzięli udział profesjonalni pilarze – ochotnicy…

… i mieszkańcy.

W wielu domach rozpoczęło się sprzątanie. Nawałnica to nie tylko zerwane dachy ale szkody we wszystkim tym, co znajdowało się na poddaszu czy stryszku. Za kilka dni lub tygodni o nawałnicy zapomną media, a właśnie wtedy ruszy naprawianie dachów. Ubezpieczenie zazwyczaj nie pokryje całości strat. Pamiętajcie, że pomoc będzie potrzebna także na tym etapie.

Wciąż część mieszkańców nie ma prądu. Pracownicy zakładu energetycznego podłączyli do sieci te gospodarstwa, w których nie doszło do zniszczenia infrastruktury. Pozostałe, w których przewody elektryczne zostały zerwane, wciąż czekają na naprawy.

W mediach dużo jest informacji o działaniach służb i wojska. W Lotyniu jedynym widocznym efektem działania wojska są pojazdy z dużymi agregatami, do których można podłączyć dojarki, śrutowniki i inne maszyny rolnicze, wymagające więcej energii niż zwykły sprzęt gospodarstwa domowego. Więcej pomocy wojska tu nie było. Jeśli chodzi o straż, to najbardziej widoczne są jednostki ochotnicze. Spotkałem strażaków – ochotników z województwa pomorskiego ale także np. z Wołomina czy Wadowic.

Albo grupy ratowników – wolontariuszy, jak ten tutaj „człowiek – pająk”.

Było ich nawet więcej…

Kilka dni temu do Chojnic przyjechała premier Szydło. Spotkała się ze strażakami oraz mieszkańcami Lotynia, by podziękować im za pomoc w ratowaniu harcerzy z obozu w Suszku. Delegacja z sołtysem na czele pojechała do Chojnic, gdzie musieli 2 godziny czekać na spóźnioną panią premier. Ta w imieniu rządu obiecała pomoc. Trzymamy za słowo…

Nadal jest co robić…

Pomagają zwykli ludzie. Ci tutaj to pracownicy prywatnej firmy ze Rzgowa pod Łodzią. Przyjechali naprawiać piły i ostrzyć łańcuchy. Mieli zostać kilka godzin i ruszyć dalej. Zostali na kilka dni. Ich profesjonalna pomoc była nieoceniona.

Tymczasem ludzie – pająki wraz ze strażakami – ochotnikami usuwali drzewa stanowiące zagrożenie.

A wolontariusze torowali drogi przez las, by skomunikować ze sobą nawet oddalone przysiółki i kolonie…

Czarny śnieg nad Lotyniem. Liściastych gałęzi jest tak wiele, że nie ma co z nimi zrobić. Mieszkańcy palą je w kontrolowany sposób, by oczyścić teren.

Ostrzenie pił trwało do późna w nocy. Kiedy wstałem rano, około 7.30 już było kontynuowane…Do późna w nocy, w domu pani Lucyny trwało wydawanie posiłków. Sama właścicielka, przemęczona, niewyspana, działająca „na kawie i napojach energetycznych” zasłabła i musiała trafić do szpitala. Na szczęście po podaniu kroplówki wróciła do domu. I do aktywnej pracy. Są na świecie ludzie – roboty 🙂

Niektórzy kończyli pracę przy oczyszczaniu drzew z ułamanych gałęzi już po zmroku.

Ostatnie ustalenia z sołtysem. Później jeszcze spotkanie towarzyskie, przy którym można było odreagować i podzielić się wrażeniami z całego dnia i zasłużony odpoczynek. By móc następnego dnia wrócić do pracy.

Krajobraz po katastrofie. Lotyń, Białe Błota.

Nasze badania wykopaliskowe trzeba było przesunąć na kolejny tydzień, a ja sam tymczasem pojechałem do Lotynia i Białych Błot by zobaczyć jak wyglądają sprawy. Nie wyglądają dobrze.

Jadąc od strony Świecia ślady wyraźniejszych zniszczeń widać już za Tucholą. Wcześniej przy drodze leżą pojedyncze drzewa. Prawdziwie przerażający krajobraz można zobaczyć za wsią Żalno, która swego czasu znana była z niezwykle skutecznego radaru gminnego, który bezlitośnie łapał kierowców, próbujących jechać zbyt szybko, budując w ten sposób budżet gminy Kęsowo. Na zdjęciu jedno z obejść w Gockowicach. Zniszczone dachy, połamane drzewa…

Kiedy dojechałem na miejsce okazało się, że Łukasz i mieszkańcy Lotynia oczyścili drogę do Stacji. Nie da się tam co prawda dojechać zwykłym samochodem osobowym, ale rowerem, motorem i moim Land Roverem jak najbardziej. Dyskoteka dokonała pierwszego, dziewiczego dojazdu do Stacji. Droga przez las. Niestety lasu już nie ma.

Sama Stacja zasadniczo przetrwała bez większych strat. Niestety rosnące na jej obszarze drzewa zostały powalone przez wichurę. Jedno z nich oparło się o budynek pawilonu mieszkalnego i magazyn.

Sam Lotyń ucierpiał w znacznym stopniu. Oglądałem sytuację już ogarniętą przez mieszkańców. Drogi są już przejezdne.

Nie ma prądu. Słupy energetyczne i telefoniczne połamane jak zapałki.

Nowa inwestycja – plac zabaw dla dzieci.

Niesamowite jest oglądać mobilizację mieszkańców. Wzajemna sąsiedzka pomoc i pełna ofiarności wspólna praca nad doprowadzeniem wsi do porządku. Sztab kryzysowy w prywatnym domu. Tutaj przygotowywane są kanapki i posiłki.

Stąd trafiają do domów przygotowywane wcześniej paczki z żywnością. Do Lotynia dociera masa pomocy. Nieustannie dojeżdżają samochody zwykłych ludzi i prywatnych firm, które dowożą dary. Wielkie dzięki w imieniu mieszkańców za wszelką pomoc.

Polowa stołówka. Ktoś przygotował wielki gar fasolki po bretońsku. Ktoś inny energetyczny żurek (autentycznie – łyżka stała pionowo). Posilają się mieszkańcy pracujący przy usuwaniu szkód, wolontariusze, którzy przyjechali do Lotynia z różnych miejsc w kraju, harcerze.

Dzisiaj dojechała autobusem i samochodami grupa pracowników jednej z firm. Postanowili pomóc usuwać zniszczenia. Poranna odprawa przez podjęciem prac.

Dziesiątki świec Caitasu, które kojarzą się nam z Bożym Narodzeniem pomagają mieszkańcom oświetlać domy. Niektóre długo czekały na to by je wykorzystać. W całej wsi nie ma prądu, nieustannie warczą agregaty. Świece są niezbędne dla oświetlania domów.

Wciąż podstawowa praca to zabezpieczanie domów i usuwanie powalonych drzew. Nadal niezbędne są piły, które pracując po 8 godzin dziennie psują się na potęgę. Wciąż niezbędne jest paliwo do pił i agregatów. Potrzebne są też same agregaty.

Sołtys Lotynia nie zyskał takiej medialnej sławy jak sołtys Rytla. Ale on też musi się zmierzyć z masą pracy i obowiązków nad koordynacją całej akcji.

DSC00251_v1Dach domu sąsiadów wylądował w ogródku Łukasza.

DSC00230_v1

Ucierpieli nie tylko ludzie, ale także zwierzęta. Rybołów znaleziony przez mieszkańców. Ma złamane skrzydło. Przez 6 dni nie jadł. Został nakarmiony przez znalazcę rybami. Teraz trafi w odpowiednie ręce.

DSC00244_v2

Tylko koty zachowują się jakby nic się nie stało…

Jedno jest pewne – baza w Białych Błotach jeszcze długo nie będzie mogła służyć ekspedycji ostrowickiej. Badania się jednak odbędą. Noclegi zorganizujemy w innym miejscu. Czekajcie na dalsze relacje.

Badania wykopaliskowe w Ostrowitem 2017

Szanowni uczestnicy badań wykopaliskowych w Ostrowitem,

Większość z Was już wie, że z powodu tragicznej w skutkach, potężnej burzy jaka przeszła w rejonie Suszka, Lotynia i Rytla, musieliśmy przełożyć rozpoczęcie naszych badań na inny termin. Oczekuję więc Waszego przybycia 20.08, w niedzielę. Rozpoczęcie badań nastąpi dzień później, czyli 21.08. Najprawdopodobniej w początkowym etapie będziemy zakwaterowani w innym miejscu, niż Stacja Archeologiczna w Białych Błotach. O tym jakie to dokładnie będzie miejsce będę Was jeszcze informował w kolejnych wpisach. Z pewnością będzie się znajdowało w promieniu maksymalnie 15 km od stanowiska w Ostrowitem.

Badania w Smoleńsku i komunikat dla uczestników badań w Ostrowitem

Na początek komunikat:

W związku z gwałtowną burzą, jaka przeszła w rejonie naszej Stacji Archeologicznej w Białych Błotach, podczas której doszło do tragicznych wydarzeń na obozie harcerskim w Suszku, proszę uczestników ekspedycji o stałe monitorowanie bloga. Informacje o szczegółach związanych z ewentualnymi modyfikacjami planów wykopaliskowych będą się pojawiały tak szybko, jak to tylko możliwe. Na razie żadne zmiany nie są planowane, jednak warto pamiętać, że las w tym rejonie uległ powaleniu, a drogi do Stacji są aktualnie kompletnie nieprzejezdne. Będę się z Wami kontaktował gdyby coś miało się zmienić.

A teraz o tegorocznych badaniach w Rosji.

Tegoroczny PolSex (Polish Serteya Expedition) był ponownie imprezą dużą, w której wzięło udział sporo osób sproszonych przez Przyrodnika. Niestety, nie ja. W tym czasie podróżowałem po Normandii, podczas pierwszych od 3 lat wakacji. Do Rosji dotarłem dopiero z początkiem sierpnia, po 11 upojnych godzinach spędzonych na przejściu granicznym Buraczki. Podczas owych 11 godzin, czekając „tamożniki” zajmą się moją odprawą, obiecałem sobie, że do Rosji już nigdy więcej nie wrócę, co zapewne jest nieprawdą. Po godzinie 22 czasu miejscowego wypuścili nas z przejścia granicznego i już koło 3 nad ranem byłem w Smoleńsku, po upojnej, nocnej podróży samochodem.

W Smoleńsku, a ścisłej na niewielkiej „daczy” (wbrew wyobrażeniom niektórych Polaków, dacza to najczęściej odpowiednik ogródka działkowego, a nie jakiejś wielkiej posiadłości z willą) pod miastem był już Przyrodnik oraz Krzysiu. Byli też nasi gospodarze: Nikolai Krenke z Rosyjskiej Akademii Nauk w Moskwie oraz jego ekipa.

Od lewej: Krzysiu, Nikolai Krenke, w tle moja żona, oraz Przyrodnik.

Pamiętacie zeszłoroczną histerię z barszczem Sonsnowskiego? W Rosji barszcz rośnie wszędzie i osiąga nieprawdopodobne rozmiary. Te piękne egzemplarze, wysokości ponad 3 m rosną niemal w samym centrum Smoleńska.

Prace w Smoleńsku koncentrowały się wokół poszukiwań XIII-wiecznego wału. Ostatecznie wału nie było, były natomiast warstwy stokowe. Wykop wyglądał jak pobojowisko – pomieszczony na tyłach kamienic, wśród gigantycznych okazów barszczu, ruin zabudowy z początków XX wieku i masy śmieci zrzucanych po stoku, w kierunku przebiegającego tu wąwozu. W tle widać wieże smoleńskiego soboru.

Większość naszego czasu spędziliśmy jednak poza miastem.

To odwiedziny w ekspedycji moskiewskiego Muzeum badającej tzw. naddnieprzańską grupę kurhanów w ramach gniezdowskiego kompleksu osadniczego. Tegoroczne badania w Gniezdowie były nad wyraz udane. Podczas prac na centralnej grupie kurhanów znaleziono pochówki komorowe z wyposażeniem, w tym dwa miecze, których nie notowano tutaj już od lat. W grupie naddnieprzańskiej zlokalizowano kilka pochówków szkieletowych poza kurhanami. Przebadano także dwa kurhany…

Badania na jednym z kurhanów, z niewielką komorą grobową.

Widok na największy kurhan w grupie naddnieprzańskiej, o rozmiarach odpowiadających tzw. Bolszym Kurganom z grupy centralnej.

Widok na wielki kurhan i towarzyszące mu mniejsze nasypy od strony Dniepru.

Większość naszych prac realizowaliśmy w rejonie Katynia, przy czym nie chodziło tu o jakieś nowe badania na miejscu pochówku polskich oficerów z okresu wojny, a o wielofazowy zespół osadniczy nad rzeką Katynką. Na zdjęciu przyrodnik stoi nad brzegiem rzeki w rejonie jej ujścia do Dniepru.

Odwierty w rejonie paleokoryta Katynki. W tle widoczny kurhan. Nie jest jasne, czy jest on związany z osadnictwem średniowiecznym, czy może raczej z epoką brązu.

Przyrodnik i Krzysiu w „szurfie”, czyli wykopie sondażowym. Pobieranie próbek.

Badania w Katyniu trwały zaledwie kilka dni i miały charakter bardzo wstępnego rozpoznania otoczenia. Tymczasem w Sertei trwały nadal badania na pełną skalę. Którym mogłem się przyjrzeć jedynie przez dwa dni.

Prace odbywały się w trudnych warunkach z maksymalnym poświęceniem.

Noc nad Serteją.

Badania się zakończyły. Powrót do domu troszkę przedłużył nam się z powodu wizyty w Rydze, Tallinie i Kownie, ale to już zupełnie inna historia…

Wiosenne badania w Ostrowitem

Tradycyjnie już, w ostatnich dniach odbyły się kolejne badania archeologiczne realizowane we współpracy z warszawską Bednarską Szkołą Realną. Na Facebooku Szkoły zamieszczane były relacje z badań. Po zeszłorocznej ekspedycji powstał taki film:

Tegoroczne badania przyniosły wyniki spektakularne, które w znaczący sposób uzupełniają naszą wiedzę o osadnictwie w rejonie Jeziora Ostrowite.

Początek badań. Odsłanianie wykopu i usuwanie warstwy współczesnej próchnicy ornej.

W tym roku Szkoła przygotowała luksusowe warunki pracy. Nad wykopem stanął duży namiot, o wymiarach 6 x 12 m, który przykrył całą odsłanianą powierzchnię. Chronił nas przed deszczem i ostrym słońcem. I udało mu się przetrwać porywiste, ostrowickie wiatry.

Namiot zapewniał nie tylko komfortowe warunki pracy, ale też stałe, rozproszone oświetlenie dla dokumentacji fotograficznej.

Namiot z zewnątrz. Na pierwszym planie ekipa sitująca.

W momencie kulminacyjnym nawet obsługa dwóch sit nie nadążała z przebieraniem bogatego materiału z obiektów archeologicznych.

Eksploracja średniowiecznej glinianki. Początkowo mieliśmy nadzieję, że to relikt zagłębionego domostwa. Niestety, okazało się, że to kolejna dziura służąca wydobyciu gliny, zasypana później śmieciami.

Charakterystyczne, nierówne dno glinianki, w którym widoczne były liczne przegłębienia, w których średniowieczni mieszkańcy Ostrowitego wydobywali surowiec.

W wykopie natrafiliśmy na dwie głębokie jamy średniowieczne, o gruszkowatym przekroju. Są to najpewniej piwniczki, które ostatecznie, po zakończeniu użytkowania zamieniono na śmietniska.

Miały głębokość blisko 2 m. Praca w nich nie była łatwa z powodu szczupłości miejsca. Wycięte w glinie zwałowej były doskonałymi magazynami.

W ścianie jednej z „piwniczek” czytelne były nawarstwienia starszego obiektu, częściowo przez piwniczkę zniszczonego. Był on także widoczny w planie wykopu. Na zdjęciu pobieranie próbek z warstwy.

To ten jasnoszary piasek. Obiekt przecinał cały wykop i miał głębokość przekraczającą 1,7 m.

W trakcie czyszczenia tego stropu obiektu oraz ścian średniowiecznych jam, które go przecinały, znaleźliśmy sporo drobnych wyrobów z krzemienia (w tym „czekoladowego„) oraz takie fragmenty naczyń ceramicznych:

A teraz konkurs dla czytelników: co to jest? (to na zdjęciu powyżej) Podpowiem tylko, że do trzech znanych do tej pory faz osadnictwa w Ostrowitem (a więc związanych z kulturą pomorską, wielbarską oraz średniowiecznej) dodać musimy kolejną…

Ponieważ czasu na przekopanie tego rozległego i głębokiego obiektu nie było wiele musieliśmy podjąć trudną decyzję: obiekt został zabezpieczony grubą folią ogrodniczą i zasypany. Powrócimy do niego w przyszłym roku. Jego uczciwa eksploracja przy uwzględnieniu liczebności naszej ekipy to przynajmniej 1-2 tygodnie pracy. A tymczasem nasz czas na badania się zakończył.

Outremer

Kilka zdjęć z wyprawy do Izraela. A ponieważ tutaj zajmuję się głównie średniowieczem, więc i zdjęcia będą dotyczyły średniowiecza…

Cezarea. Mury obronne miasta.

Cezarea. Brama miejska.

Cezarea. Kapitel roślinny służki sklepienia w bramie miejskiej.

Jerozolima. Relikty szpitala Najświętszej Marii Panny Zakonu Niemieckiego.

Jerozolima. Kościół św. Anny.

Jerozolima. Wnętrze kościoła św. Anny.

Jerozolima. Główna absyda kościoła św. Anny.

Jerozolima. Kopuła kościoła św. Anny.

Akka. Ulica Saladyna.

Akka. Sklepione wnętrza siedziby Zakonu Szpitalników św. Jana.

Akka. Model siedziby szpitalników wystawiony na terenie kompleksu.

Akka. Dziedziniec siedziby joannitów. Górne poziomy zostały nadbudowane w czasach osmańskich oraz w okresie funkcjonowania brytyjskiego więzienia.

Akka. Wnętrza siedziby joannitów.

Akka. Refektarz w siedzibie joannitów.