Gród na Górze Chełmo

„… Chełm, góra w ziemi sieradzkiej (…), cała skalista, położona ponad wsią tejże nazwy, niedaleko od miasteczka Przedbórz położona, wznosząca się taką wysokością, że w jasny dzień widoczne są z niej Sandomierz, Olsztyn, Miechów, Częstochowa, Piotrków, Kalwaria i wiele innych miast; ma na sobie kościół murowany i siedmioma głębokimi fosami otoczony, fundowany przez Piotrka, komesa ze Skrzynna”

To dość luźne tłumaczenie (bynajmniej nie moje) fragmentu Chorografii Długosza, w którym kronikarz opisuje najważniejsze góry Królestwa Polskiego. Opis o tyle ciekawy, że jest najstarszym zachowanym, dotyczącym obiektu w Chełmie. Liczbę długoszowych fos otaczających kościół uznałem swego czasu za symboliczną, myląc się wielce. Ostatnie nasze badania, wykonane w ramach programu dofinansowanego przez MKiDN, miedzy innymi dzięki analizie pomiarów LiDAR, wykazały, że w terenie rzeczywiście zachowało się siedem linii fos, którym towarzyszyły wały. Wyniki badań geofizycznych dowiodły, że systemy obronne obiektu były jeszcze bardziej złożone, a pomiary zawartości fosforu dość jednoznacznie wskazują, iż obiekt najpewniej był zamieszkany, a procesy osadnicze miały tam charakter bardzo intensywny.

DSC_0245Badania w Chełmie nie były łatwe. Geofizyka w warunkach leśnych nie jest łatwa. W tej sytuacji okazuje się, że „ręczne” gradiometry znacznie lepiej sobie radzą niż wielosondowe kombajny na kółkach…

DSC_0234Pomiary łączyły się z przedzieraniem przez chaszcze…

DSC_0439Pomiary elektrooporowe były jeszcze trudniejsze. Wielkie brawa należą się zdeterminowanej ekipie P. Wronieckiego (zdjęcia powyżej są jego autorstwa).

2013-11-11 11.17.22Badanie fosforowe też nie było najłatwiejsze – podłoże stanowi tutaj skalna zwietrzelina nie ułatwiająca odwiertów. Powierzchniówki w opadłych liściach i ściółce nie były ani szczególnie łatwe, ani nadmiernie skuteczne…

Pomimo wszelkich problemów udało się uzyskać sporo nowych informacji, do czego w równej mierze przyczyniła się całkiem gabinetowa (a więc ciepła, sucha i spokojna) analiza pomiarów LiDAR, jak i trudne prace terenowe.

Najbardziej fascynującym aspektem grodziska w Chełmie są jego olbrzymie rozmiary. Jego powierzchnia przekraczała 11 ha, co czyni obiekt największym w Polsce Centralnej i jednym z większych w skali kraju. Znacząco przewyższają go jedynie wielkie grody Małopolski, z którymi łączy go szereg podobieństw (nie tylko w skali założenia, ale także stopniu złożoności wieloczłonowego układu).

chelmo1Próba rekonstrukcji założenia oparta o wyniki ostatnich badań. Za dobrą monetę przyjęto przekaz Długosza o istnieniu na szczycie Góry kościoła. Podkładem jest współczesny, nierekonstruowany Numeryczny Model Terenu. Utrwala on znaczące przekształcenia góry do jakich doszło w ciągu ostatnich kilkuset lat, kiedy to funkcjonowały tutaj kamieniołomy.

Reklamy

5 thoughts on “Gród na Górze Chełmo

  1. Pingback: Wielki gród Chełmo – próba rekonstrukcji

  2. Rozumiem, że turyści nie są tam mile widziani, ale w ostatnią niedzielę ponownie
    odwiedziłam to piękne miejsce i pewnie będę tam jeszcze nie raz.
    Ale czy można parkować samochód w nieczynnym kamieniołomie, tego nie wiem.

    • A dlaczegóż to turyści mieliby być tam niemile widziani?
      Turyści są na pewno mile widziani, uprzejmie jedynie proszę o to by nie zostawiali po sobie śmieci, nie palili ognia i nie niszczyli zabytku. Normalnie – jak to w cywilizowanym świecie.
      Ale oglądać, zwiedzać i cieszyć się atmosferą miejsca należy.
      A samochód lepiej zostawić przed kamieniołomem. Bo niby nieczynny, ale od czasu do czasu ktoś tam traktorem podjeżdża i jakieś kamienie łupie (nielegalnie jak sądzę)…

  3. Wielka szkoda, że nie poprzedziliśmy naszej wizyty na górze Chełmo lekturą tego lub jakiegoś innego artykułu. Przez to nasza ekipa w składzie geodeta, ekonomista i fizjoterapeutka znalazła tylko 4 wały, nie mając pojęcia o trzech wałach częściowych i drodze do grodziska. Następnym razem na pewno przyjrzymy się wszystkiemu uważniej.
    Niemniej, mimo że jesteśmy dyletantami, zwróciliśmy uwagę na olbrzymie rozmiary grodziska, oraz, że brak jest w terenie jakichkolwiek informacji o historycznym charakterze tego miejsca.

    • O ile pamiętam, od strony miejscowości Chełmo jest jedna tablica z informacją o grodzisku – nie ma za to parkingu.
      Ale najbardziej liczy się przecież fakt, że żyli tu nasi przodkowie.

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj / Zmień )

Facebook photo

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj / Zmień )

Google+ photo

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj / Zmień )

Connecting to %s