Clipeati

Specjalnie dla kolegów bronioznawców (zwanych w łódzkim Instytucie Archeologii „zbrodnioznawcami”) i wszelkiej maści rekonstruktorów przygotowałem kilka obrazków przedstawiających wojowników z XI-XIII wieku z tarczami.

DSC06060_v1

Arezzo, Pieve di Santa Maria, portal zachodni.

DSC07176

Rawenna, kościół San Giovanni Evangelista.

DSC07183_v1

Rawenna, kościół San Giovanni Evangelista.

DSC05657_v1

Lucca, baptysterium, graffiti na ścianie.

DSC05766_v1

Lucca, kościół San Frediano, chrzcielnica.

SONY DSC

Laon, katedra.

SONY DSC

Saint Denis, witraż w części chórowej.

DSC00915_v1

Gelnhausen, kolegiata.

SONY DSC

Akwileja, katedra.

Reklamy

Peregrinatio – cz. 6: Der Naumburger Meister 1

Katedrę w Naumburgu prezentowałem już w poprzednim cyklu katedralnym. W rzucie zdaje się ona przypominać Bamberg – to trójnawowa, dwuchórowa bazylika z transeptem i dwoma grupami wież flankującymi przeciwległe absydy. Wzniesiono ją zasadniczo w stylu późnoromańskim. Istotną różnicę stanowi fakt, iż oba chóry w Naumburgu są już w pełni gotyckie.

SONY DSC

Szczególne miejsce w historii sztuki gotyckiej katedra zyskała nie tyle dzięki owym gotyckim, wielobocznie zamkniętym chórom, co dzięki ich wystrojowi rzeźbiarskiemu. Cała bogata dekoracja rzeźbiarska, która we francuskich katedrach i w Bambergu zdobiła głównie portale oraz takie elementy zewnętrzne jak tabernakula wieńczące przypory łuków oporowych i galerie na fasadach, w Naumburgu przeniosła się do wnętrza budowli.

Lektorium zachodniego chóru zdobi cykl rzeźb ilustrujących wydarzenia pasji Chrystusa oraz grupa ukrzyżowania. Zdjęcie z roku 2010, w trakcie prac renowacyjnych.

SONY DSC

Lektorium od wnętrza. Arkadowe galerie ścian bocznych chóru (zobaczcie zdjęcie poniżej) znajdują tutaj kontynuację w ścianach lektorium i łączą się z kręconymi schodkami prowadzącymi na górny pasaż przegrody.

Wnętrze chóru ozdobiono galeriami gotyckich tryforiów, zwieńczonych wimpergami, łączących posągi fundatorów, z baldachimami. Na zdjęciu od lewej kolejno grafini (hrabina) Gerburg, hrabia Konrad i para margrbia Hermann i Reglinda (córka Bolesława Chrobrego). Wszyscy żyli blisko dwa stulecia przed powstaniem rzeźb.

SONY DSC

Figura grafa Dietmara – moja ulubiona. Hrabia zasłania się tarczą i sięga po miecz. Wygląda na całkiem wystraszonego…

Figury powstały pomiędzy 1243 a 1249 rokiem, podobnie jak inne elementy gotyckiego wystroju rzeźbiarskiego katedry.

SONY DSC

Lektorium chóru wschodniego.

SONY DSC

Chór wschodni.  W centrum trzynastowieczny nagrobek biskupa. Po prawej stronie widoczne są drewniane, wczesnogotyckie stalle z ok. 1250 roku, którym oczywiście nie zrobiłem lepszego zdjęcia. Przypominają one nieco projekt narysowany przez Villarda de Honnecourt:

Albo tutaj:

SONY DSC

Nawa boczna katedry. O ile od strony nawy głównej filary międzynawowe mają jeszcze romański charakter, o tyle z naw bocznych możemy oglądać całkiem gotyckie konstrukcje wiązkowych filarów, pokrytych gęsto spiętrzonymi kolumienkami, stojącymi na talerzowych bazach i zwieńczonymi kapitelami pokrytymi bogatą i naturalistycznie ujętą roślinnością.

SONY DSC

Takie kapitele zdobią zresztą całą katedrę. Znajdujemy tutaj te same motywy, które znamy z gotyckich katedr francuskich.

SONY DSC

Wieżę północno – zachodnią katedry przyozdobiono przed rokiem 1250 kamiennymi rzygaczami, przypominającymi te znane z Laon.

SONY DSC

Inny przykład rzygacza.

SONY DSC

Jeszcze inny przykład. Ten zdobi przyporę północnej ściany nawy głównej.

W samym Naumburgu około 1250 roku wzniesiono jeszcze jedną gotycką budowlę. Obecnie znajduje się ona na cmentarzu, choć pierwotnie zbudowano ją na południe od zespołu katedralnego. To kaplica św. Jana.

SONY DSC

Zachowała się w niej „katedralna” dekoracja rzeźbiarska z kapitelami i zwornikami pokrytymi liśćmi.

Anonimowego autora rzeźb określa się jako Mistrza Naumburskiego. Prawdopodobnie był artystą związanym z warsztatami budowlanymi i rzeźbiarskimi aktywnymi na obszarze Ile-de-France, wznoszącymi gotyckie katedry Noyon, Laon, Reims i Amiens. Zarówno on, jak i inni artyści związani z jego kręgiem pozostawili po sobie na terenie Rzeszy liczne ślady. Jedną z pierwszych jego realizacji było niezachowane lektorium z katedry w Moguncji, znane z zachowanych fragmentów dekoracji rzeźbiarskiej. Pewne wyobrażenie o tym jak mogło wyglądać lektorium z Moguncji dają zachowane lektoria z Naumburga oraz znanego nam już Gelnhausen.

DSC01051

Gotyckie lektorium w Gelnhausen powstało około 1240 roku. Wzniesiono je na planie trapezu, pokrywając powierzchnię rzeźbami przedstawiającymi sceny sądu ostatecznego.

DSC01054

Jeden z paneli rzeźbiarskich.

DSC01058

Kapitele kolumn wspierających sklepienie lektorium. Znak firmowy warsztatów francuskiego gotyku – naturalnie oddane liście…

DSC01053

I w końcu liściasta maska – podobna do tej, którą znamy już z Bambergu, Chartres i innych wielkich realizacji gotyku…

Bamberg.

I w wersji Villarda…

(wszystkie rysunki Villarda jakie tutaj zamieszczone pochodzą z zasobów Wikimedia Commons)

Peregrinatio cz.2 – Regnum Teutonicum 1

Sztuka Świętego Cesarstwa Rzymskiego u schyłku XII wieku i w 1 połowie XIII wieku genetycznie wywodziła się ze wschodniej odmiany sztuki romańskiej. W gruncie rzeczy stanowiła rozwinięcie form znanych już w sztuce karolińskiej i ottońskiej, co jednak nie oznacza, że była hermetycznie zamknięta na nowe prądy płynące z sąsiedniej Francji rozwijającej wówczas sztukę gotycka. Owa adaptacja prądów gotyckich odbywała się jednak w sposób swoisty, stanowiący niejako polemiczną dyskusję ze sztuką francuską. Cechami charakterystycznymi sztuki późnoromańskiej doby Hohenstaufów jest przede wszystkim niezwykle plastyczne potraktowanie substancji muru, bogato pokrywanego plastyczną artykulacją w postaci lizen, licznych fryzów, arkadowych galeryjek i rzędów kolumn. W porównaniu do budowli ottońskich i salickich okna stają się większe i przybierają wymyślne, wielołukowe i wachlarzowate formy, pojawiają się rozety, a nawet rodzaj maswerku nawiązującego jednak ściśle do tradycji romańskich. Dekoracja rzeźbiarska pokrywa teraz kapitele kolumn i służek, dawniej pozostawiane w Niemczech w swych surowych, kostkowych kształtach. Liczne splecione wici, elementy figuralne są znacznie bogatsze niż w architekturze wcześniejszej, co pozwala niektórym badaczom mówić o romańskim baroku.

SONY DSC

Absyda dwunastowiecznego kościoła Neuwerkkirche w Goslarze – przykład późnoromańskiej architektury Niemieckiej. Zwróćcie uwagę na bogatą dekorację architektoniczno – rzeźbiarską.

SONY DSC

Wnętrze kościoła. Zwróćcie uwagę na fantazyjne ukształtowanie służek wspierających łuki sklepienia krzyżowo – żebrowego.

SONY DSC

Zbliżenie tych elementów.

Nowe elementy w cesarskich katedrach Wormacji i Moguncji

Charakter trzynastowiecznej architektury Hohenstaufów dość dobrze oddają elementy dodane do katedr cesarskich w Wormacji i Moguncji.

DSC01159_v1

Zachodni chór katedry Mogunckiej wzniesiono zasadniczo w 1 ćwierci XIII wieku. Zbudowano go na planie treflowym, uzupełnionym dodatkowo przez wieloboczne wieże wstawione w miejsca w których stykały się ze sobą konchy. Całość opięta jest okazałymi skarpami, przyozdobiona fryzami arkadowymi i galeriami.

DSC01182

Wnętrze wieży na skrzyżowaniu nawy i zachodniego transeptu, poprzedzającej prezbiterium późnoromańskie. Wieżę przekształcono w tym samym „barokowym” stylu i przykryto żebrowym sklepieniem.

DSC01395_v1

Cesarska katedra w Wormacji. Trzynastowieczny chór zachodni.

DSC01373_v1

Zachodni chór katedry przybrał w XIII wieku formę wielobocznej absydy, wywodzącą się z francuskiego gotyku. Jednak forma architektury – ciężkiej i monumentalnej, zupełnie nie-gotyckie rozmieszczenie rozet oraz późnoromański dekor są typowe dla sztuki Hohenstaufów.

Strzelisty romanizm – Gelnhausen

DSC01038_v1

Gelhnausen, wolne miasto Rzeszy, założone przez Fryderyka Barbarossę, posiadało dwa kościoły: św. Piotra oraz Marii Panny (Marienkirche), nad którym patronat sprawowali Premonstratensi (czyli Norbertanie) z Sebold. Kościół powstawał od schyłku XII wieku, lecz dokumenty wymieniają go po raz pierwszy w roku 1223. Dzisiaj jest to obiekt miejscowej parafii luterańskiej.

DSC01035_v1

Budowla jest trójnawową bazyliką z transeptem i wieżą nad skrzyżowaniem naw. Od zachodu poprzedzona jest typową w niemieckiej architekturze romańskiej dużą wieżą, będącą redukcją modelu karolińskiego i ottońskiego westwerku. Wieloboczne prezbiterium flankują dwie wysokie wieże wieloboczne. Całość zwieńczona jest strzelistymi hełmami podkreślającymi wertykalizm kościoła.

DSC01091_v1

Szczególnie interesujące jest wieloboczne prezbiterium, zwieńczone arkadową galeryjką, nawiązującą do motywu częstego w architekturze romańskiej Włoch i Niemiec. Ponad galerią wznoszą się wimpergi, wypełnione biforyjnymi okienkami. Całość ujęta jest okazałymi lizeno-skarpami i bogatymi arkadowymi fryzami – także typowymi w późnoromańskiej architekturze niemieckiej, a wywodzącymi się z tradycji północnowłoskich.

DSC01077_v1

Ściany wewnętrzne absydy pokryto bogatą dekoracją architektoniczną o wyraźnych nawiązaniach wczesnogotyckich. Półkoliste arkady zastąpiono trójłucznymi, przypominającymi liść koniczyny. Smukłe kolumienki i służki przypominają dokonania wczesnej i klasycznej architektury gotyckiej we Francji i zwieńczone są analogicznymi liściastymi głowicami kielichowymi. Jednocześnie wsporniki pokrywa typowy późnoromański motyw stylizowanej, splecionej wici roślinnej.

DSC01073

Podobne motywy znane są zresztą z licznych dzieł sztuki iluminatorskiej Rzeszy i Europy Środkowej. Stanowią rozwinięcie i „zbarokizowanie” klasycznych motywów sztuki romańskiej.

DSC01066_v1

Południowe ramię transeptu przykryte krzyżowo – żebrowym sklepieniem i doświetlone trzeba rozetami.

Gross St. Martin w Kolonii

W drugiej połowie XII i w początkach XIII wieku Kolonia jest jednym z głównych ośrodków sztuki późnoromańskiej, obficie czerpiącej zarówno z bogatej lokalnej tradycji (która przejawiała się choćby w treflowych układach świątyń), jak i francuskich nowinek. Kościół św. Marcina rozpoczęto budować po wielkim pożarze starszej świątyni w 1150 roku. Budowę zakończono zasadniczo w 1172 roku.

SONY DSC

Niesłuchana strzelistość budowli to efekt spiętrzenia brył partii wschodniej, z trzema konchami w układzie treflowym, przylegającymi do wysokiej wieży, flankowanej czterema ośmiobocznymi wieżyczkami schodowymi.

SONY DSC

Wnętrze Gross St. Martin. Trój-kondygnacyjna organizacja ze strefą okien nawy głównej, triforyjną galerią i arkadami międzynawowymi nie jest typowa dla niemieckiej architektury. Przypomina raczej sztukę sąsiedniej Francji.

C.D.N.