Profesjonalne wykorzystanie aplikacji OpenSource w archeologii

Oxford Archaeology jest jednym z największych w Europie wykonawców usług archeologicznych, zatrudniającym około 400 pracowników i działającym zarówno na Wyspach, jak i na kontynencie (m.in. we Francji). Ekspedycje OA prowadzą badania o charakterze ratowniczo – konserwatorskim, wyprzedzające i weryfikacyjne zarówno szerokopłaszczyznowe (związane m.in. z projektami rozbudowy lotnisk w Wielkiej Brytanii oraz inwestycjami drogowymi), jak i miejskie. Kilka lat temu OA podjął decyzję o oparciu swojej działalności w całości na oprogramowaniu OpenSource.

Platformą systemową dla oprogramowania wykorzystywanego przez OA stał się linux, a ściślej Ubuntu. Wśród podstawowych aplikacji jakie na nim pracują wymienić trzeba GRASS – stację roboczą GIS, oraz desktopowe aplikacje Qgis i gvSIG, bazę danych PostgreeSQL z rozszerzeniem PostGIS umozliwiającym wykorzystywanie bazy w zastosowaniach GIS, oczywiście Openofiice.org i szereg innych.

Oxford Archaeology prowadzi serwis internetowy poświęcony stosowanemu w badaniach archeologicznych oprogramowaniu OpenSource, skąd można ściągnąć specjalnie przygotowaną wersję aplikacji gvSIG. Ma też swoją stronę na Launchpadzie (związanej z Ubuntu platformie deweloperskiej). Kilku pełnoetatowych pracowników OA pracuje nad dalszym rozwojem oprogramowania, w tym aplikacji do modelowania 3D na podstawie fotografii cyfrowych.

W Polsce zastosowanie metod cyfrowych w badaniach archeologicznych, zwłaszcza w dokumentacji polowej jest nadal dość rzadkie. Stosunkowo niewiele ekip wykorzystuje w terenie takie systemy jak GIS, CAD czy ortofotografię. W tym nielicznym gronie rozwiązania oparte o oprogramowanie OpenSource stanowią niewielki margines. Zwykle na drodze ich zastosowania stoi kilka popularnych mitów: że mało profesjonalne, słabo zaawansowane i trudne w użyciu. Przykład dużego, profesjonalnego usługodawcy archeologicznego, jakim jest OA pokazuje, że można. A nawet, że się opłaca.

Instalator archeologicznej wersji gvSIG wyposażono nawet w stosowną oprawę graficzną. Dostępny jest na wszystkie najpopularniejsze platformy systemowe (Windows, Linux. MacOSX). Wkrótce pojawią się na blogu wpisy mu poświęcone. Niech no tylko znajdę czas do testowania…

Framework Archaeology

Framework Archaeology to serwis prezentujący wyniki badań archeologicznych podjętych przez Wessex Archaeology i Oxford Archaeology w związku z inwestycjami na brytyjskich portach lotniczych. Nie chodzi tutaj jedynie o prezentację podstawowych informacji o stanowiskach archeologicznych, jak robi się to niekiedy na stronach im poświęconych. Framework udostępnia bowiem zainteresowanym internautom pełną dokumentację archeologiczną. Sposób w jaki dane pozyskane w trakcie badań są dystrybuowane jest niezwykle ciekawy. Opracowano bowiem specjalną przeglądarkę, będącą w istocie rodzajem prostej aplikacji GIS. Umożliwia ona prezentację danych przestrzennych (map terenu, planów obiektów i wykopów), dokumentacji polowej (rysunków i zdjęć) oraz baz danych zawierających informacje o jednostkach stratygraficznych i pozyskanych zabytkach oraz próbkach.

Framework Free Viewer działa jedynie pod systemami Windows (niestety) i może być ściągnięty ze stron Framework Archaeology. Dodatkowo ściągnąć należy pakiety z danymi. Wszystko to zainstalować i… przeglądać.

Okno robocze Framework Free Viewer umożliwia pracę na warstwach, podobnie jak inne aplikacje GIS.

Tak wyglądają plany obiektów oglądane we Framework Free Viewer. Aplikacja ma interaktywny interfejs. Wskazanie kursorem obiektu powoduje wyświetlenie informacji o nim w osobnym oknie.

A tak wygląda okno informacji o obiekcie. Otwarta zakładka przeglądania zabytków ruchomych.

Odpowiednia zakładka umożliwia przeglądanie rysunków i zdjęć dokumentacyjnych. Można je oczywiście otwierać np. w zwykłej przegladarce systemowej.

Wszystkie dane pozyskane w trakcie badań portów lotniczych można też ściągnąć w popularnych formatach GIS, do przeglądania np. w programie Qgis, podkontrolą systemów innych niż Windows. Udostępnione są na zasadach licencji Creative Commons.

Qgis – tworzenie map

Qgis jest prostym programem GIS na platformy Windows, MacOS i oczywiście Linux. Oferuje przyjazny interfejs i umożliwia tworzenie własnych map oraz we współpracy z PostGIS i GRASS może pomóc zamienić nasz domowy komputer w dość potężną stację roboczą GIS. Dla niewtajemniczonego użytkownika możliwość tworzenia map będzie najprzydatniejszą funkcjonalnością.

W Mandrivie instalacja Qgis jest banalnie prosta, wystarczy wpisać w konsli (jako root): urpmi qgis lub wybrać pakiet w graficznym managerze pakietów. System sam rozwiązuje wszystkie zależności. Zaawansowani uzytkownicy mogą doinstalować jeszcze pakiet grass.

W Ubuntu należy dodać repozytorium (deb http://ppa.launchpad.net/qgis/ubuntu hardy main) zawierające najnowszą wersję programu. Ponownie należy zainstalować pakiety qgis i grass (w synapticu lub komendą: sudo apt-get install qgis grass). Niestety źle rozwiązane zależności spowodują, że nie będą nam działać pisane w pythonie rozszerzenia. Żeby temu zapobiec należy doinstalować dwa dodatkowe pakiety:

sudo apt-get install python-qt4 python-sip4

Okno robocze w qGIS. Trwa praca nad mapą Drohiczyna w średniowieczu i okresie nowożytnym, tworzoną na podstawie wyników badań archeologicznych.

Warto dodać, że Systemy Informacji Geograficznej są rewelacyjnymi narzędziami dla historyków i archeologów zajmujących się problemami osadniczymi. W naszym kraju tego rodzaju badania nadal raczkują, ale w krajach anglosaskich są rozwijane (por. podręcznik w jęz. angielskim).

Systemy GIS mogą też być wykorzystane w dokumentacji archeologicznej. O ile wiem takie działania podejmowała w Polsce ekipa KOBiDZ (A. Gołembnik). QGIS jest wykorzystywany jako narzędzie dokumentacji przez grupę Arc-Team i wszedł do opracowanego przez nich systemu ArcheOS.